Hof van Beroep Antwerpen

02.04.2026

Op woensdag 2 april om 11u55 vormen magistraten, griffiers, parketpersoneel en medewerkers van het Openbaar Ministerie en de hoven en rechtbanken Antwerpen & Limburg een menselijke ketting op de Bolivarplaats aan het Vlinderpaleis in Antwerpen. De actie kadert in de campagne "Vijf voor Twaalf" die een jaar geleden van start ging met het aankaarten van grote personele en financiële tekorten. De boodschap blijft, maar is vandaag nog breder: wanneer je via het strafrecht meer veiligheid wil creëren, moeten alle schakels van de ketting sterk zijn. Dat zijn ze vandaag niet.

Het nieuwe Strafwetboek - een titanenwerk van jaren - werd vorige week uitgesteld, van 8 april naar 1 september 2026. Dat uitstel is op zichzelf begrijpelijk: vele wetgevende teksten kwamen in extremis of waren op het moment van inwerkingtreding nog niet klaar. Wie dit dagelijks moet toepassen, stond voor onnodige risico's en vermijdbare chaos. Respect voor magistraten, administratie, en vooral voor de burger wiens zaak op basis van dit wetgevend kader moet worden beoordeeld, vereist dat zoiets tijdig wordt voorbereid en dat de voorbereiding ook mogelijk wordt gemaakt.

Maar het uitstel lost het structurele probleem niet op. Bij nieuwe wetgeving van deze omvang ontbreekt een projectmatige aanpak: onvoldoende coördinatie en aansturing, geen grondige voorafgaande impactanalyse op vlak van personeel, IT, juridische aanpassingen en communicatie. Hoe garandeer je continuïteit? Hoe betrek je het terrein? Welke impact heeft dit op werklasten en doorlooptijden? Deze vragen komen systematisch niet aan bod. Dat is geen technisch verzuim. Het is een keuze.

De inhoud van het nieuwe Strafwetboek verdient kansen: meer maatwerk in straffen, een humaner strafrecht, alternatieven voor de gevangenisstraf. Maar een wet die humaner wil zijn, vereist dat de middelen volgen. Wanneer magistraten alternatieven willen overwegen maar telkens op tekorten en wachtlijsten stoten voor werkstraffen, drughulpverlening, justitie-assistenten, hersteltrajecten, gespecialiseerde therapieën, dan leidt dit tot straffeloosheid, of tot het teruggrijpen naar de gevangenisstraf bij gebrek aan alternatief. Strafrechtspleging is een keten. Enkel het theoretische gedeelte verzorgen volstaat niet. Een wet mag geen luchtkasteel zijn.

Het ressort Antwerpen-Limburg vraagt in dat kader een permanentie naar het model dat voor de politie bestaat, samengesteld uit vertegenwoordigers van zetel en openbaar ministerie bij de FOD Justitie en de minister, om de link met het terrein te leggen bij grote en kleine hervormingen, en op lange termijn te kunnen werken, los van ministers of coalities.

De RSZ-maatregel: besparen op de motor

Parallel hiermee kondigt de federale regering aan dat de werkgeversbijdragen voor de statutaire leden van de gerechtelijke orde zwaar worden verhoogd, ten laste van het budget van de FOD Justitie zonder enige budgettaire compensatie. Binnen justitie is het aantal vastbenoemden nu eenmaal groot. Deze maatregel zal zwaar wegen op de vacatureplannen: aanwervingen dreigen later te komen en veel beperkter te worden, en de beperkte extra middelen voor rechtbanken en parketten dreigen erdoor teniet te worden gedaan.

Dat weegt des te harder omdat de personeelstekorten nu al acuut zijn. In het ressort Antwerpen-Limburg alleen al zijn tientallen magistratenplaatsen onbezet, in Limburg gaat het om 25% te weinig. Maar de meest schrijnende tekorten bevinden zich op de griffies en parketsecretariaten: de motor van de werking. Een magistraat mag dan misschien aan het stuur zitten, zonder griffiers en parketmedewerkers rijdt de machine niet. Die bezetting is vandaag absoluut te laag.

De invoering van een nieuw strafwetboek brengt boven op de reguliere werklast ook zware administratieve en IT-aanpassingen mee parallel bovendien met de problematische implementatie van een nieuw IT-systeem[GV4] . De combinatie van structurele onderbezetting, een besparingsmaatregel die nieuwe aanwervingen afremt, en een grote hervorming die extra capaciteit vraagt, is er één te veel.

Een oproep, geen klaagzang

Het Openbaar Ministerie en de hoven en rechtbanken Antwerpen-Limburg worden bovendien geconfronteerd met een sterk verhoogde instroom als gevolg van de zware problematiek van georganiseerde criminaliteit en drugshandel in de regio. Alle betrokken entiteiten vroegen extra middelen om die instroom op te vangen en het fenomeen effectief te kunnen bestrijden, zie ook onze 100 voorstellen voor meer veiligheid en rechtvaardigheid in het ressort.

Het personeel van de rechterlijke orde toont grote veerkracht. Maar veerkracht heeft grenzen. De keten op de trappen van het Vlinderpaleis is geen klaagzang; het is een oproep want er vallen gaten in de ketting.

Justitie vraagt geen sympathie. Justitie vraagt oplossingen, geen politieke spelletjes. Want justitie is bittere ernst: voor slachtoffers, maar ook voor beklaagden en voor elke burger.

Met een slappe ketting kan je niet fietsen. Laat staan met een ketting waarin schakels ontbreken of dreigen te breken.

Wij blijven onze verantwoordelijkheid nemen, maar een constructieve verstandhouding tussen de machten, een aantrekkelijk statuut, een correcte budgettering en betrokkenheid van het terrein in de grote werven van justitie zijn absoluut noodzakelijke voorwaarden om de veiligheid en rechtvaardigheid van de samenleving te kunnen blijven garanderen.

26.2.2026 - dialoog tussen journalisten en justitie

De berichtgeving over rechtbanken is in vijftien jaar tijd bijna verdubbeld. Terwijl het aantal artikelen met het woord ‘rechtbank’ sinds 2010 met 38% is afgenomen in de geschreven pers, is de online berichtgeving in zes jaar tijd met 95% toegenomen. Justitie is dus zichtbaarder dan ooit. Ook qua inhoud verschuift de focus. De aandacht voor zedenzaken, met name verkrachting, is meer dan vervijfvoudigd, terwijl fraude en oplichting relatief minder aandacht krijgen. Opvallend is dat de media proportioneel meer berichten over vrijspraken en voorwaardelijke straffen, ondanks een toenemend aantal veroordelingen in zedenzaken. Daarnaast halen wrakingsverzoeken en zaken waarbij bekende personen betrokken zijn steeds vaker het nieuws, wat kan leiden tot een onevenwichtige beeldvorming.

Met deze achtergrond organiseerden de korpsoversten van Antwerpen-Limburg op 26 februari 2026 een bijeenkomst over de relatie tussen magistratuur en journalisten en de manier waarop justitie over haar werk communiceert. Het functioneren van de rechtbanken is immers steeds vaker onderwerp van publiek debat. Uit hun bevindingen blijkt dat magistraten over het algemeen voorstander zijn van actieve communicatie vanuit justitie. Daarbij maken zij geen onderscheid tussen hun rollen: zowel zetelende magistraten als leden van het Openbaar Ministerie onderschrijven het belang van duidelijke en transparante communicatie.

Ook blijkt uit de bevraging dat journalisten die over rechtbanken berichten overwegend positief staan tegenover de samenwerking met justitie. Ze merken dat er meer bereidheid is om te overleggen en waarderen de professionalisering van de woordvoering. Tegelijkertijd wijzen ze op drie terugkerende kwesties: beperkte communicatie tijdens lopende onderzoeken, de regels voor het filmen in de rechtszaal en de toegang tot algemene fenomenen en cijfermateriaal. Magistraten leggen daarentegen de nadruk op andere aspecten. Voor hen is het cruciaal dat feitelijke onjuistheden in de berichtgeving snel en zichtbaar worden rechtgezet. Ze pleiten ook voor meer communicatie over de werking van justitie en over cijfermateriaal, zodat het publieke debat gebaseerd is op accurate en volledige informatie. Journalisten stellen dat ze behoefte hebben aan meer uitleg over complexe dossiers. Ze willen kunnen doorvragen, ook buiten de formele persmomenten, en hechten belang aan off-the-recordgesprekken om de juiste context te begrijpen. Volgens hen is het juist deze bijkomende uitleg die het verschil maakt tussen oppervlakkige en genuanceerde berichtgeving. De volledige presentatie is hier te lezen.

Na de presentatie werd een open dialoog gehouden tussen magistraten en de pers. Er kwamen duidelijk verschillende spanningspunten naar voren. Een magistraat benadrukte dat de privacy van de betrokken partijen prioriteit moet blijven krijgen en dat dit principe vandaag te veel onder druk staat door de snelheid en intensiteit van de berichtgeving in de media. Een andere deelnemer stelde voor dat België inspiratie zou kunnen halen uit Nederland. Naast de publicatie van volledige vonnissen publiceert de rechterlijke macht ook toegankelijke samenvattingen of zogenaamde mediavonnissen. Deze documenten vertalen juridische beslissingen in begrijpelijke taal en verduidelijken welke feiten als bewezen werden beschouwd en hoe de rechter tot zijn of haar beslissing is gekomen. In Nederland worden uitspraken ook vaker gefilmd. Door systematisch dergelijke uitleg te geven, wordt het risico op verkeerde interpretaties in de berichtgeving in de media verkleind.

Tegelijkertijd benadrukte de magistratuur dat communicatie onvermijdelijk is: informatie zal hoe dan ook worden vrijgegeven. Volgens hen is het belangrijk om die informatie zelf correct te kaderen, in plaats van enkel te reageren op mediaberichtgeving. Vanuit de pers werd gewezen op de interne controlemechanismen binnen het beroep. 

De uitwisseling toont aan dat berichtgeving over rechtbanken zich bevindt op het snijvlak van twee kernprincipes: openbaarheid en (de vereiste) zorgvuldigheid. Zowel magistraten als journalisten erkennen dat dit spanningsveld eigen is aan hun rol. Een blijvende en gestructureerde dialoog blijkt noodzakelijk om misverstanden te beperken en de kwaliteit van de berichtgeving te waarborgen. 

Wederzijds begrip, duidelijke afspraken over communicatie tijdens lopende onderzoeken en zittingen, en investeringen in toegankelijke en professionele communicatie, dragen bij aan voorziening van correcte informatie. Op deze manier kan het publieke vertrouwen in de rechtspraak op een duurzame manier verder worden ondersteund.

Aan de kant van de hoven en rechtbanken dringen bijkomende investeringen in communicatie zich op. Ook bij journalisten is de werkdruk zeer hoog, en is het maar de vraag of er veel ruimte is om breder en meer genuanceerd te schrijven over justitie.

*** 

18.12.2025 - nieuwe actie over digitalisering en AI.

Digitalisering en artificiële intelligentie bieden enorme kansen voor justitie. Snellere procedures. Betere toegang. Meer efficiëntie.

Maar technologie is geen neutrale oplossing. Zonder visie, governance en betrokkenheid van het werkveld dreigt digitalisering nieuwe problemen te creëren in plaats van bestaande op te lossen.

Met onze nieuwe Vijf voor Twaalf-actie rond digitalisering en AI kiezen we bewust voor een constructieve aanpak.

Geen slogans. Geen technofobie. Wel: dialoog, onderbouwde voorstellen en concrete verbeteringen die vandaag al mogelijk zijn.

In lijn met de 100 voorstellen vragen we en doen we zelf voorstellen rond: 
- een duidelijke langetermijnvisie op digitalisering en AI binnen justitie, 
- sterke governance en duidelijke verantwoordelijkheden, 
- structurele betrokkenheid van magistraten en gerechtspersoneel bij ontwerp en uitrol, 
- en een burgergerichte benadering, met aandacht voor rechtsbescherming.

We formuleren zelf ook een twintigtal verbeteringen die snel impact hebben op het terrein.

Wij zijn er klaar voor, laat ons aan de slag gaan!

Onze voorstellen lees je hier in detail.

De podcastaflevering over de rol die AI kan spelen voor de hoven en rechtbanken, beluister je hier: bit.ly/gewikt-podcast

De actualiteit van de acties "vijf voor twaalf" kunt u volgen via onze sociale media:

***

1.10.2025

100 voorstellen voor meer veiligheid en rechtvaardigheid in onze samenleving.

De leidinggevenden van het Openbaar Ministerie en de hoven en rechtbanken van het ressort Antwerpen-Limburg kiezen voor acties die de burger niet raken.  Ze willen echter wel spreken, nu het werken ons bijna onmogelijk wordt gemaakt.

Voor onze mensen, een veilige en moderne werkomgeving en een aantrekkelijk statuut. Voor veiligheid en welvaart. Voor een sterke rechtsstaat. Voor alle burgers. 

Op woensdag 1.10.2025 om 11u55 hervatten de hoven en rechtbanken van Antwerpen en Limburg hun acties onder de noemer “Justitie verdient respect – het is vijf voor twaalf”. Na maanden waarin vooral de problemen en tekorten zijn aangeklaagd, zetten we vandaag een volgende stap: we reiken oplossingen aan.

De Commissie Justitie bezocht op 17 oktober de vijf voor twaalf actie in het Vlinderpaleis. Een onderzoeksrechter sprak hen toe. Haar pleidooi verschijnt nu als open brief: https://bit.ly/openbrief5v12

100 concrete voorstellen

In overleg met magistraten, secretarissen, griffiers en medewerkers uit alle entiteiten hebben we een nota opgesteld met 100 voorstellen voor meer veiligheid en rechtvaardigheid. De 100 voorstellen leest u hier.

Deze voorstellen bestrijken alle domeinen van justitie:

• Veiligheid en infrastructuur: veilige gerechtsgebouwen, toegankelijke scanstraten, betere bewegwijzering en digitale infoborden.

• Mensen en middelen: snellere benoemingen, vervanging van langdurig zieken, reservepools voor magistraten en griffiers, aantrekkelijkere loon- en pensioenvoorwaarden.

• Digitalisering: vlottere toegang tot dossiers, gebruiksvriendelijke applicaties, videozittingen en experimenten met AI.

• Jeugd en strafrecht: extra jeugdrechters, versterking van de jeugdhulp, multidisciplinaire opvolgkamers, strijd tegen georganiseerde criminaliteit.

• Familierecht en burgerlijk recht: betere ondersteuning in complexe familiedossiers, modernisering van de civiele procedure, efficiëntere aanpak van insolventies.

• Samenwerking en klantgerichtheid: nauwere samenwerking met ketenpartners, welzijnsonthalen in gerechtsgebouwen, duidelijke communicatie richting burgers.

De kern van het probleem? Achter al deze thema’s schuilt één constante: een nijpend tekort aan mensen en middelen en een gebrek aan een langetermijnvisie.